ارزش بوده اند ؟ ! در اين ، فشار اقتصادى سهم شيعيان و علويان بيش از همه بود زيرا آنان ، هميشه پيشگام و پيشاهنگ مبارزه با خلفاى ستمگر بودند . دوران خلافت هارون نيز از اين برنامهء كلى مستثنا نبود ، زيرا او با قبضه نمودن بيت المال مسلمانان و صرف آن در راه هوسرانيها و بوالهوسيها و تجمل پرستيهاى خود و اطرافيانش ، شيعيان را از حقوق مشروع خود ، محروم كرده بود و از اين راه نيروهاى آنان را تضعيف مىكرد . بنابراين شيعيان با اين گونه فشارها آشنا بودند ، اما چنان كه اشاره شد فشار اقتصادى زمان متوكل ابعاد گسترده تر و وحشتناكترى داشت كه ذيلا برخى از آنها را يادآورى مىكنيم : 1 . او از نظر اقتصادى به قدرى بر شيعيان سخت مىگرفت كه مىگويند : در آن زمانى گروهى از بانوان علوى در مدينه حتى يك دست لباس درست در تن نداشتند كه در آن نماز بگزارند و فقط يك پيراهن مندرس ، برايشان مانده بود كه به هنگام نماز به نوبت از آن استفاده مىكردند و نيز با چرخ ريسى ، روزگار مىگذراندند ، و پيوسته در چنين سختى و تنگدستى بودند تا متوكل به هلاكت رسيد . ( 1 ) 2 . متوكل " عمر بن فرج رخجى " را فرمانرواى مكه و مدينه ساخت ، و او مردمان را از نيكى و احسان به آل ابى طالب باز مىداشت و سخت دنبال اين كار بود ، چنان كه مردم از بيم جان ، دست از رعايت و حمايت علويان بر داشتند و زندگى بر خاندان اميرمؤمنان ( عليه السلام ) سخت شد " . ( 2 ) 3 . متوكل ، دارايى علويان را كه ملك " فدك " بود مصادره كرد . ( 3 ) نقل شده است كه درآمد

--> 1 و 2 . حاج شيخ عباس قمى ، تتمة المنتهى ، تهران ، كتابفروشى مركزى ، 1333 ه‍ . ش ، ص 238 و 239 ، ابوالفرج اصفهانى ، مقاتل الطالبيين ، چاپ دوم ، نجف ، منشورات المكتبة الحيدرية ، 1385 ه‍ . ق ، ص 396 . 3 . در فدك يازده درخت خرما وجود داشته كه پيامبر اسلام ( ص ) آنها را به دست خود كاشته بود . فرزندان حضرت فاطمه ( س ) ميوهء آنها را به حجاج و زائرين بيت الله الحرام اهداء مىكردند ، و از بركت آنها ، ثروت سرشارى عايد آنها مىشد . " عبد الله بن عمر بازيار " شخصى بنام " بشران بن ابى اميهء ثقفى " را به مدينه فرستاد و او اين درختها را قطع كرد و چون به بصره برگشت ، فلج شد ! ( موسوى قزوينى حائرى ، سيد محمد حسن ، فدك ، الطبعة الثانية ، قاهره ، مطبوعات النجاح ، 1397 ه‍ . ق ، ص 195 )